ગુજરાત સ્ટેટ સિવિલ સપ્લાયઝ કોર્પોરેશને ચાર જિલ્લાના 10 ખરીદ કેન્દ્રો પર ડાંગરની ગુણવત્તા તપાસવા માટે AI ગ્રેઇન એનાલાઇઝર શરૂ કર્યા છે. ખરીફ માર્કેટિંગ સિઝન (KMS) 2025-26 દરમિયાન અમલમાં મુકાયેલો આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ સમગ્ર રાજ્યના ખેડૂતો માટે લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) યોજના હેઠળ પાકની ખરીદીને વધુ પારદર્શક, સુસંગત અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ બનાવવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.
AI-આધારિત ડાંગરની ગુણવત્તા મૂલ્યાંકનના પાયલોટ પરિણામો
પાયલોટ પ્રોજેક્ટના અમલ દરમિયાન, રાજ્યમાં નિયુક્ત કેન્દ્રો પર કુલ 13,334 ખેડૂતોની નોંધણી થઈ હતી. ત્યારબાદ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કરીને ડાંગરના કુલ 6,191 નમૂનાઓનું પરીક્ષણ અને ગ્રેડિંગ કરવામાં આવ્યું હતું.
AI-આધારિત ગુણવત્તા ગ્રેડિંગમાં નીચે મુજબની વિગતો સામે આવી છે:
- ગ્રેડ-A વર્ગીકરણ: 3,379 નમૂના (ચકાસાયેલા સ્ટોકના 54.6 ટકા)
- સામાન્ય વર્ગીકરણ: 2,812 નમૂના (ચકાસાયેલા સ્ટોકના 45.4 ટકા)
- અસ્વીકૃત નમૂના: 341 નમૂના નિર્ધારિત ધોરણો પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા
સહભાગી કેન્દ્રો પૈકી, ધોળકામાં સૌથી વધુ 24 ટકા અસ્વીકાર દર નોંધાયો હતો, જ્યારે વિરમગામમાં એક પણ નમૂનો રિજેક્ટ થયો ન હતો.
પાયલોટ પ્રોજેક્ટ હેઠળ આવરી લેવાયેલા કેન્દ્રો અને જિલ્લાઓ
અમદાવાદ, મહીસાગર, આણંદ અને પંચમહાલ જિલ્લામાં આવેલા 10 મુખ્ય ખરીદ કેન્દ્રો પર આ પાયલોટ ટેસ્ટિંગ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. સૌથી વધુ નોંધણી ખંભાતમાં 2,663 ખેડૂતો સાથે થઈ હતી, ત્યારબાદ લુણાવાડામાં 2,278 નોંધણીઓ થઈ હતી.
10 ખરીદ કેન્દ્રોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
- મહીસાગર જિલ્લો: લુણાવાડા અને સંતરામપુર
- આણંદ જિલ્લો: ખંભાત અને બોરસદ
- અમદાવાદ જિલ્લો: ધોળકા, બાવળા, વિરમગામ અને સાણંદ
- પંચમહાલ જિલ્લો: ગોધરા અને શહેરા
AI ગ્રેઇન એનાલાઇઝર પાકની ગુણવત્તાનું મૂલ્યાંકન કેવી રીતે કરે છે
નવા કાર્યરત કરાયેલા AI ગ્રેઇન એનાલાઇઝર ભેજનું પ્રમાણ, કચરો/બાહ્ય પદાર્થો, ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા રંગ બદલાયેલા દાણા, અપરિપક્વ કે સંકોચાયેલા દાણા અને પાકની ભેળસેળ સહિતના અનેક મહત્વપૂર્ણ ગુણવત્તા પરિમાણોના આધારે ડાંગરના નમૂનાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે. આ ઓટોમેટેડ સિસ્ટમ એક નિયુક્ત ઓપરેટર દ્વારા સંચાલિત થાય છે અને દરેક ખરીદ કેન્દ્ર પર અવિરત વીજ પુરવઠો જરૂરી બને છે.
તેની સરખામણીમાં, કોર્પોરેશનની હાલની થર્ડ પાર્ટી ગ્રેડિંગ પ્રક્રિયામાં નમૂના એકત્ર કરવા અને વૈજ્ઞાનિક સાધનોનો ઉપયોગ કરીને ગ્રેડિંગ કરવા માટે બે કર્મચારીઓની જરૂર પડે છે, જે વીજળી ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે પણ કામ કરી શકે છે.
ખરીદ પ્રક્રિયાનું માળખું અને ગુણવત્તા નિયંત્રણના ધોરણો
રાજ્યની નોડલ એજન્સી તરીકે, ગુજરાત સ્ટેટ સિવિલ સપ્લાયઝ કોર્પોરેશન જ્યારે પણ ખુલ્લા બજારના ભાવ સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત ટેકાના ભાવ કરતાં નીચે જાય ત્યારે MSP પદ્ધતિ હેઠળ સૂચિત જણસીઓની ખરીદી કરે છે. હાલમાં, રાજ્ય નિયુક્ત સર્વે અને ગ્રેડિંગ એજન્સીઓ મારફતે ડાંગર, ઘઉં, મકાઈ, બાજરી, જુવાર અને રાગીની ખરીદી કરે છે.
ઘઉં અને ચોખાની ખરીદી ફૂડ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (FCI) ના ધોરણોને અનુસરે છે, જ્યારે અન્ય MSP અનાજ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત યુનિફોર્મ સ્પેસિફિકેશન્સને અનુસરે છે. ખરીદ કેન્દ્રો પર થતી ખરીદી ઉપરાંત, કોર્પોરેશન કડક ગુણવત્તાના માપદંડો હેઠળ તુવેર દાળ, ચણા, સીંગતેલ, ડબલ ફોર્ટિફાઇડ મીઠું અને M-30 સફેદ ખાંડ સહિતની આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના પુરવઠા અને વિતરણનું નિરીક્ષણ કરે છે.
તુવેર દાળ અને ચણા જેવા કઠોળ માટે, ટ્રાન્સપોર્ટ ટ્રકોને ગોડાઉનમાં રવાના કરતા પહેલા સિંગલ-યુઝ વાયર સીલથી સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે. જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થામાં શુદ્ધતા અને પારદર્શિતા જાળવી રાખવા માટે ગોડાઉનના નમૂનાઓનું IS:4333 (ભાગ I અને II):2018 અને IS:2813:2015 પદ્ધતિઓ હેઠળ ફૂડ રિસર્ચ લેબોરેટરીમાં 100 ટકા ક્રોસ-વેરિફિકેશન કરવામાં આવે છે.
